پژوهشگاه قرآن و حدیث فصلنامه اخلاق‌پژوهی 2476-3640 7 4 2025 05 22 The principles and ethical challenges of using artificial intelligence in scientific research اصول و چالش‌های اخلاقی استفاده از ‌هوش مصنوعی در تحقیقات علمی 5 26 13793 10.22034/ethics.2025.51545.1701 FA سید محمد علی مرتضوی شاهرودی کارشناس ارشد علوم ارتباطات اجتماعی، دانشگاه صدا و سیما، قم، ایران. 0009-0000-7238-3192 عیسی زارعی دکترای اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه صدا و سیما، قم، ایران 0000-0003-3950-0865 Journal Article 2024 10 11 Research ethics refers to a set of ethical principles and guidelines that must be adhered to during the process of conducting, developing, and publishing scientific research. These principles include having sufficient knowledge in the research field, proper use of resources, adherence to citations, and acknowledging the contributions of participants in the research. However, researchers often face numerous ethical challenges, including plagiarism, data misuse, privacy preservation, and the need for transparency and accountability. These challenges require precise ethical solutions to maintain the quality and innovation in research and prevent potential abuses. The integration of artificial intelligence (AI) technologies into the research domain has further complicated these challenges. Given AI's ability to process vast amounts of data, adhering to ethical frameworks in scientific research is of paramount importance. This article examines the ethical challenges of using AI-based tools in scientific research. While AI has positive impacts on scientific advancement, it also introduces ethical challenges such as breaches of integrity, privacy violations, and plagiarism. To mitigate these challenges, increasing researchers' awareness and developing AI tools to identify the authenticity of texts are essential. «اخلاق پژوهش» به اصول و قواعد اخلاقی اشاره دارد که باید‌ ‏‏در فرایند انجام، تدوین و انتشار پژوهش‌های علمی رعایت شوند. این اصول شامل دانش کافی در حوزه تحقیقاتی، استفاده صحیح از منابع، رعایت استنادها و قدردانی از مشارکت‌کنندگان در پژوهش است. با این حال، محقّقان همواره با چالش‌های اخلاقی متعددی از جمله سرقت ادبی، سوء استفاده از داده‌ها، حفظ حریم خصوصی و نیاز به شفافیت و پاسخ‌گویی مواجه هستند. این چالش‌ها نیازمند راهکارهای اخلاقی دقیق برای حفظ کیفیت و نوآوری در تحقیقات و جلوگیری از سوء استفاده‌های احتمالی است. ورود فناوری‌های مبتنی بر ‌هوش مصنوعی به حوزۀ پژوهش، این چالش‌ها را پیچیده‌تر کرده است. با توجه به توانایی ‌هوش مصنوعی در پردازش کلان داده‌ها، رعایت چارچوب‌های اخلاقی در پژوهش‌های علمی‌ ‏‏اهمیت بالایی دارد. این مقاله به بررسی چالش‌های اخلاقی استفاده از ابزارهای مبتنی بر ‌هوش مصنوعی در پژوهش‌های علمی می‌پردازد. ‌هوش مصنوعی به رغم تأثیرات مثبت آن، چالش‌های اخلاقی و مشکلاتی مانند عدم صداقت، نقض حریم خصوصی و افزایش سرقت علمی و ادبی ایجاد کرده‌ ‏‏و از همین‌رو، افزایش آگاهی پژوهشگران و توسعۀ ابزارهای ‌هوش مصنوعی برای شناسایی اصالت متون، ضروری است.

https://ethics.riqh.ac.ir/article_13793_90ebbffcc377aa29e14ce7e45d78720a.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث فصلنامه اخلاق‌پژوهی 2476-3640 7 4 2025 03 21 An Analysis of the Criterion for Moral Action in the Thought of Ayatollah Seyyed Ali Khamenei بررسی معیار فعل اخلاقی از دیدگاه آیة اللّه سید علی خامنه‌‌ای (مُد ظِلّه العالی) 27 46 13761 10.22034/ethics.2024.51415.1684 FA مجید هدایت شده دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران. 0009-0005-7286-4902 هادی صادقی استاد دانشگاه قران و حدیث، قم، ایران 1111-1111-1111-1111 Journal Article 2024 08 10 To structure the moral foundations of society, it is essential to formulate a fundamental ethical theory grounded in the intellectual framework of the Supreme Leader of the Islamic Republic. Drawing on an extensive analysis of Ayatollah Khamenei’s speeches, letters, messages, and published ethical discourses, this study reveals that his conception of moral criteria differs considerably from conventional normative ethical theories. One of the defining features of this perspective is its contextual flexibility: ethical standards are shaped by the agent's individual capacity and moral development, and they are conveyed in graduated forms depending on the audience. According to his view, each person adopts moral standards in proportion to their ethical maturity and existential capabilities, and acts accordingly. The diversity of his moral guidance directed toward various social groups further supports this view and points to a pluralistic approach in crafting ethical frameworks suitable for societal planning and governance. به جهت تنظیم نظامات موجود در جامعه، شایسته است که نظریه اخلاقی بنیادینی بر مبنای نظام فکری رهبر معظم انقلاب، به عنوان راهبر جامعه تعریف شود. با بررسی بیانات، نامه‌ها، پیام‌ها و دیگر منشورات موجود از مقام معظم رهبری ناظر به اخلاق، به عنوان منابع این تحقیق، به این نکته پی می‌بریم که معیار اخلاقی از دیدگاه ایشان واجد ویژگی‌های متفاوت با معیارهای رایج اخلاق هنجاری است. تنوع و تکثر در معیار، متناسب با وُسع و توانمندی فاعل اخلاقی و همچنین وجود مراتب در معرفی معیار اخلاقی به مخاطبین، از جمله این ویژگی‌هاست. از دیدگاه معظّم له، هر کس متناسب با وسع و میزان رشد یافتگی اخلاقی خود، معیاری از معیارهای اخلاق هنجاری رایج را اخذ کرده و بر طبق آن عمل خواهد کرد. توصیه‌های اخلاقی متفاوت ایشان به صنوف گوناگون، از مویّدات این دیدگاه بوده و سبب تنوع در ارائه نسخه‌های اخلاقی در مقام برنامه‌‌ریزی و اداره جامعه خواهد شد.

https://ethics.riqh.ac.ir/article_13761_8a28267851afd0ea5d70e435655185b5.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث فصلنامه اخلاق‌پژوهی 2476-3640 7 4 2025 03 21 A Comparative Study of Human Dignity in the Thought of Ayatollah Javadi Amoli and Nathaniel Branden بررسی تطبیقی کرامت نفس از دیدگاه آیة اللّه جوادی آملی و ناتانیل براندن 47 64 13797 10.22034/ethics.2025.51587.1706 FA علی عضنفری دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن. تهران، ایران‌‌‌‌. 0009-0007-5622-909X مریم فاتحی‌زاده استاد گروه مشاوره دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران‌‌‌‌. لیلا سادات داوودی پژوهشگرحوزه و دانش‌آموخته سطح چهار مرکز تخصصی علوم اسلامی کوثر تهران، ایران‌‌‌‌. Journal Article 2024 11 02 Human dignity, understood as a sense of self-worth, is among the most fundamental anthropological concepts and forms the basis of many human rights and entitlements. This study employs an analytical-comparative approach to explore the perspectives of Ayatollah Javadi Amoli and Nathaniel Branden, focusing on three key dimensions: the foundations of dignity, its contributing factors, and its practical implications. The findings reveal that, unlike Branden, Ayatollah Javadi Amoli grounds human worth in a theocentric framework. Both thinkers, however, emphasize the role of cognitive and behavioral factors in the development of self-worth. From Ayatollah Javadi Amoli’s viewpoint, self-knowledge encompasses both physical and spiritual dimensions, and ultimately requires a knowledge of God. In contrast, Branden confines self-knowledge to the recognition of personal strengths and limitations. Despite their differing foundations, both perspectives attribute epistemological, ethical, and behavioral effects to the sense of human dignity. While many of their practical implications align, Branden’s emphasis on self-assertion and individualism diverges from the theologically rooted perspective of Ayatollah Javadi Amoli, who does not endorse such emphases. کرامت نفس به‌معنای احساس ارزشمندی، یکی از اساسی‌ترین موضوعات انسان‌شناسی و اساس بسیاری از حقوق و امتیازات انسانی است‌‌‌‌. در این تحقیق به روش تحلیلی ۔ تطبیقی دیدگاه آیة اللّه جوادی و براندن در سه بخش مبانی کرامت نفس، عوامل و آثار آن بررسی شده و اشتراکات و افتراقات این دو نگاه تبیین شده است. نتیجه اینکه آیة اللّه جوادی - بر خلاف براندن‌ ‏‏- مبنای ارزشمندی انسان را الهی می‌داند‌‌‌‌. هر دو به عوامل ‌شناختی و رفتاری اعتنا دارند. لازمۀ شناخت خود، از منظر آیة اللّه جوادی‌ شناختی در همه ابعاد جسمی و روحی و لازمه آن، شناخت خداوند است‌‌‌‌. درصورتی‌که براندن به شناخت قابلیت‌ها و پذیرش نقاط قوّت و ضعف اکتفا کرده است‌‌‌‌. ‏‏از منظر هر دو متفکر احساس ارزشمندی آثار معرفتی، اخلاقی و رفتاری دارد. آثار اخلاقی و رفتاری دو دیدگاه، بسیار شبیه است؛ هرچند براندن، ابراز وجود و فردگرایی را بیان می‌کند که از منظر آیة اللّه جوادی قابل پذیرش نیست‌‌.

https://ethics.riqh.ac.ir/article_13797_eb37ef31a63ef4cfdf8cdc85a93fe2c5.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث فصلنامه اخلاق‌پژوهی 2476-3640 7 4 2025 03 21 Digital Spirituality in Video Games: An Analysis of Moral and Religious Experiences within Interactive Narratives معنویت دیجیتال در بازی‌های رایانه‌ای: تحلیل تجربه‌های اخلاقی و دینی در بستر روایت‌های تعاملی 65 84 13817 10.22034/ethics.2025.51805.1739 FA علی رازی‌زاده استادیار گروه هنرهای رسانه‌ای، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صداوسیما، قم، ایران. 0000-0001-9687-827X حسن بلخاری استاد گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران. ‏ 0000-0002-6304-4815 منصور براهیمی مدرس گروه هنرهای نمایشی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران. 0000-0001-9687-827X محمد عارف دانشیار گروه نمایش دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران‏. 0000-0002-6804-7716 Journal Article 2025 02 04 Video games have emerged as one of the most significant platforms for moral and religious experiences in contemporary digital culture. This study investigates how ethical and spiritual concepts are represented in digital media and examines the ways interactive storytelling in video games shapes users’ engagement with moral and religious themes, potentially reshaping or deepening their understanding. Employing an interpretive-analytical methodology, the research evaluates selected narrative-driven and multiplayer online games in which moral and religious ideas are prominently featured. The findings suggest that video games possess considerable capacity to influence users' identities. Through interactive storytelling and moral decision-making mechanisms, players are exposed to spiritual challenges that may prompt reflection, reconsideration, and transformation of their ethical and religious beliefs. Additionally, online games foster digital communities that support spiritual interaction among users, contributing to the development of a shared religious identity in digital spaces. بازی‌های رایانه‌ای امروزه به یکی از مهم‌ترین بسترهای تجربه‌های اخلاقی و دینی بدل شده‌اند. در این مقاله، ‏‏ضمن تحلیل نحوه بازنمایی مفاهیم اخلاقی و دینی در رسانه، به این مسئله پرداخته شده که چگونه روایت‌های تعاملی در بازی‌های رایانه‌ای می‌توانند تجربه‌های اخلاقی و دینی کاربران را شکل داده و سبب بازآفرینی یا تحوّل درک آنها از این مفاهیم شوند. روش پژوهش تحلیلی۔تفسیری و مبتنی بر ارزیابی نمونه‌هایی از بازی‌های روایی و چندنفره آنلاین است که در آنها مفاهیم اخلاقی و دینی برجسته‌اند. بر پایۀ نتایج پژوهش، بازی‌های رایانه‌ای، ظرفیت بالایی برای تأثیرگذاری بر هویت کاربران دارند و از طریق روایت‌های تعاملی و ساز و کارهای انتخاب اخلاقی، کاربران را با چالش‌های معنوی مواجه می‌کنند که می‌تواند سبب تأمل، بازاندیشی و تغییر در باورهای دینی و اخلاقی آنان شود. همچنین، بازی‌های آنلاین با ایجاد جوامع دیجیتال، امکان تعامل معنوی کاربران را فراهم کرده و به شکل‌گیری هویت دینی جمعی در فضای دیجیتال کمک می‌کنند.

https://ethics.riqh.ac.ir/article_13817_dcb52fae9f74f688a6ec00b8654367c0.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث فصلنامه اخلاق‌پژوهی 2476-3640 7 4 2025 03 21 Stages of Moral Education Based on Logical Sequencing with Reference to the Four Dimensions of Human Behavior مراحل تربیت اخلاقی با ملاک ترتیب منطقی ناظر به ساحت‌های چهارگانه رفتار 85 106 13816 10.22034/ethics.2025.51733.1743 FA مرتضی بخشی گلسفیدی دانش‌آموخته دکتری مدرسی معارف اسلامی، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران. 0000-0002-3771-8556 هادی حسین خانی استادیار موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران. 1111-1111-1111-1111 Journal Article 2025 02 15 Designing structured stages is essential for the realization of effective moral education. Among the key frameworks used for this purpose is the criterion of logical sequencing. One of the most significant classifications of voluntary human behavior is its division into four dimensions. This study seeks to answer the question: How can moral education be phased according to logical sequencing with reference to these four dimensions of voluntary behavior? Using a descriptive-analytical methodology supported by library-based sources and references to Quranic verses and prophetic traditions, this research proposes a stage-based model of moral training aligned with the four domains of behavior: the divine, personal, social, and environmental dimensions. The primacy of the divine dimension in this model underscores the central role of monotheism and faith in all stages of moral development. Likewise, prioritizing personal development over social and environmental aspects reflects the importance of inner refinement and self-discipline as a foundation for broader ethical engagement. تدوین مراحل تربیت برای تحقّق تربیت اخلاقی ضروری است و برای تدوین این مراحل، از ملاکات متعددی مانند ملاک ترتیب منطقی استفاده می‌شود. در ضمن از مهم‌ترین تقسیم‌‌بندی‌‌های رفتار اختیاری انسان، تقسیم بر اساس ساحت‌‌های چهارگانه رفتار است. حال پرسش آن است که تربیت اخلاقی، بر اساس ملاک ترتیب منطقی، ناظر به ساحت‌‌های چهارگانه رفتار اختیاری، چگونه مرحله‌‌بندی می‌‌شود؟ در این پژوهش، به روش توصیفی ۔ تحلیلی و با استفاده از داده‌‌های کتابخانه‌‌ای و استناد به آیات و روایات، در صدد پاسخ به این پرسش برآمده‌ایم. مراحل تربیت اخلاقی با ملاک ترتیب منطقی، ناظر به ساحت‌‌های چهارگانه رفتار (ساحت الهی، ساحت فردی، ساحت اجتماعی، و ساحت زیست محیطی) است. تقدم تربیت در ساحت الهی بر همه ساحت‌‌ها، نشان‌دهندۀ اهمیت توحید و ایمان به خدا در همۀ مراحل تربیت اخلاقی است. همچنین تقدم تربیت در ساحت فردی بر تربیت در ساحت‌‌های اجتماعی و زیست‌محیطی حاکی از تقدم متعادل ساختن نفس بر تربیت و اصلاح رفتار در دو ساحت دیگر است.

https://ethics.riqh.ac.ir/article_13816_9929b542cbf8580475dbc6711bfcf35a.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث فصلنامه اخلاق‌پژوهی 2476-3640 7 4 2025 03 21 An Ethical Analysis of Cognitive Biases Among Seminary Users on Social Media بررسی اخلاقی خطاهای ‌شناختی کاربران حوزوی در شبکه‌‌های اجتماعی 107 132 13819 10.22034/ethics.2025.51480.1693 FA محمدجواد مهدی آسا دانشجوی دکتری مدرسی اخلاق اسلامی معارف و اندیشه اسلامی. تهران، ایران. 0009-0004-7367-4548 مهدی فدایی استادیار گروه اخلاق و تربیت دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران 0000-0003-3073-6652 Journal Article 2024 09 10 Cognitive biases are among the most critical forms of misconduct in social media engagement. This study aims to examine how such biases influence the online behavior of seminary-affiliated users. Adopting a qualitative research method, the study is based on semi-structured interviews with 16 scholars and media experts from religious seminaries. The urgency of this research lies in the influential role of seminary users in religious outreach and the consequences of cognitive distortions on their online decision-making and behavior. Defined as patterns of irrational and exaggerated thinking, cognitive biases can negatively affect users' judgments and interactions in digital media. This study focuses on four specific biases—all-or-nothing thinking, hasty conclusions, overgeneralization, and mental filtering—and explores the ethical harms they pose within the online conduct of seminarians. According to the findings, the presence of these cognitive distortions often leads to unjust judgments, biased interpretations, and irrational reactions in social media spaces. Such outcomes not only undermine the credibility of seminary users but also distort the proper communication of religious values. خطاهای ‌شناختی، از مهم‌‌‌‌ترین خطاهای کنشگری در شبکه‌های اجتماعی‌اند. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر خطاهای‌ شناختی بر کنشگری کاربران حوزوی در شبکه‌های اجتماعی و با روش تحقیق کیفی و مصاحبه‌های نیمه‌‌ساختاریافته با ۱۶ متخصص حوزوی و کارشناس رسانه انجام گرفته است. ضرورت این تحقیق برآمده از نقش حسّاس کاربران حوزوی در تبلیغ دین و تأثیر خطاهای ‌شناختی بر رفتار و تصمیم‌گیری‌های آنان در شبکه‌های اجتماعی است. خطاهای ‌شناختی به عنوان الگوهای تفکر غیرمنطقی و اغراق‌آمیز، می‌توانند تأثیرات منفی بر تصمیم‌گیری‌ها و رفتارهای کاربران در رسانه داشته باشند. بررسی چهار خطای‌ شناختی (همه یا هیچ، نتیجه‌گیری شتابزده، تعمیم مبالغه‌آمیز، فیلتر ذهنی) و آسیب‌های اخلاقی ناشی از آنها در کنشگری طلاب در شبکه‌های اجتماعی، از جمله یافته‌های این پژوهش است. بنا به یافته‌های این تحقیق، بروز این خطاهای‌ شناختی از کُنشگران روحانی به قضاوت‌ نادرست، تفسیر ناعادلانه و واکنش‌ غیرمنطقی در شبکه‌های اجتماعی می‌انجامد و‌ ‏‏نه‌تنها از اعتبار کاربران حوزوی می‌کاهد، به ترویج نادرست ارزش‌های دینی نیز منجر می‌شوند.

https://ethics.riqh.ac.ir/article_13819_031a91be38a8989e287a1bc19ccaa280.pdf