تأثیرات علم اخلاق بر استنباط احکام فقهی با تأکید بر آرای غزالی در کتاب احیاء علوم الدین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری دانشگاه قم

2 استادیار دانشگاه قم

3 استاد دانشگاه قرآن و حدیث

چکیده

اخلاق و فقه،‌‌‌‌ به عنوان دو علم مستقل‌‌‌‌‌‌، اما بسیار نزدیک و همگون، ظرفیت و امکان تأثیرگذاری بر یک‌دیگر را دارند‌‌‌‌. تحقّق بخشیدن به این تأثیرات می‌تواند به ارتقاء، پویایی و هماهنگی احکام فقهی و اخلاقی کمک شایانی بکند‌‌‌‌. در این مقاله - به شیوه تحلیلی و مطالعات تاریخ اندیشه‌‌‌‌ - تأثیرات علم اخلاق بر استنباط احکام فقهی را از دیدگاه غزالی، طرح و بررسی کرده‌ایم. هدف این نوشتار تبیین و بررسی شیوه استنباطِ فقهیِ مطلوب از دیدگاه غزالی است. این شیوهٔ استنباط در این مقاله «‌‌استنباط باطن‌گرایانه» نامیده شده است‌‌‌‌. در این مقاله، تبیین شده است که علم اخلاق از طریق تغییر مبانی انسان‌شناختیِ استنباط فقهی و ایجاد رویکرد فضیلت‌گرایانه در آن‌‌‌‌، تصورات و تصدیقات استنباطی را متحوّل می‌کند‌‌‌‌. در نتیجهٔ این تحوّل و تغییر، تصورات فقهی گسترده‌تر شده‌‌‌‌ و در برخی مواردْ معانی آنها تغییر می‌کند‌‌‌‌. در حوزه تصدیقات نیز استنباط باطن‌گرایانه باعث هماهنگیِ هرچه بیشتر گزاره‌های فقهی و اخلاقی‌‌‌‌، تبیین احکام جدیدی در حوزه منش‌ها و باطن انسان، هماهنگی احکام افعالِ ظاهری با احکام منشی و باطنی و یافتن نظام طولی در میان احکام ظاهری و باطنی می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Impacts of Ethics on Inference of Jurisprudential Rulings with a Focus on Ghazālī’s Views in his Revival of the Religious Sciences (Iḥyā ulūm al-dīn)

نویسندگان [English]

  • seyyed mohammad baqer mirsane 1
  • Ahmad Fazeli 2
  • hadi sadeqi 3
1  PhD student, University of Qom, Qom, Iran
2 Assistant professor, University of Qom, Qom, Iran
3 Professor of the University of Quran & Hadith, Qom, Iran
چکیده [English]

As two independent and yet very close and homogeneous sciences, ethics and jurisprudence (fiqh) have the capacity and possibility of a mutual impact. The realization of these impacts can greatly help the promotion, dynamics, and harmony of jurisprudential and moral rulings. Drawing on an analytic method and studies in intellectual history, this paper considers the impacts of ethics on inference of jurisprudential rulings in Ghazālī’s view. The paper aims to analyze, explicate, and consider Ghazālī’s proposal about the impacts. The style of inference resulting from these impacts is called “inner inference.” In this paper, we explain that ethics can transform inferential conceptions and judgements via a change of the humanist foundations of jurisprudential inference and a presentation of a virtue approach to such inferences. As a result of thee transformations, jurisprudential concepts will expand, and in some cases, their meanings will change. Moreover, as to the inference of jurisprudential rulings, their disadvantages and impacts on the human psyche will be taken into account, culminating in jurisprudential rulings which are compatible with other sciences such as ethics, have vertical orders, and have conditions and constraints approximating their rulings to their philosophy..

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jurisprudence (fiqh) and ethics
  • eclectic ethics
  • inference of rulings
  • Ghazālī
  • Fayḍ Kāshānī