بازخوانی نظریهٔ متافیزیکی رابرت آدامز در باب ارزش و مقایسهٔ آن با آموزهٔ تشکیک وجود ملاصدرا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

رابرت مری هیو آدامز - فیلسوف اخلاق معاصر - نظریه‌ای وجودشناختی دربارهٔ خوبی ارائه کرده که به «نظریهٔ شباهت با خدا» شناخته می‌شود. خوبی ‌‌‌‌‌‌مدِّ نظر آدامز‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، نوعی خوبیِ ذاتی است که از آن به «علوّ»‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، تعبیر می‌کند. با این حال‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، حوزهٔ نظریه‌‌پردازی آدامز هم خوبی اخلاقی و به تعبیر او «علوّ اخلاقی» را شامل می‌شود و هم آن دسته از خوبی‌های ذاتی ‌‌غیر مرتبط با اخلاق‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، مانند خوبی‌های زیبایی‌شناختی را دربر می‌گیرد. به اعتقاد آدامز‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، خداوند‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، خوبِ برتر و مصداق تام و کاملِ خوبی است و خوبی امور دیگر ناشی از شباهت آنها با خداوند است. بنا براین‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، «خوبی» یا به تعبیرآدامز‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، «عالی ‌بودنِ» هر چیزی بستگی به شباهت آن با خداوند دارد. حکمت صدرایی - بر اساس آموزهٔ تشکیک وجود - بالاترین مرتبهٔ وجود‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، یعنی ذات حق را دارای بالاترین خیر می‌داند و خیر بودن مراتب دیگر را به میزان نزدیکی‌شان به ذات خداوند ارزیابی می‌کند. آدامز‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، گر چه تبیینی الهیاتی برای غایت اخلاقْ ارائه می‌دهد‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، اما نظریهٔ او در پاسخ به مبنای بنیادین‌ ‌‌غیر الهیاتی در اخلاق‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، برای رهایی از اِشکال خودسرانگی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، ناکام مانده است. در این مقاله، ضمن مقایسهٔ «نظریهٔ متافیزیکی آدامز» در باب ارزش با «نظریهٔ مراتب وجود» در فلسفهٔ صدرایی، تلاش می‌کنیم برخی نواقص این نظریه را بر اساس تفکر موجود در فلسفۀ اسلامی برطرف سازیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Revision of Robert Adams’s Theory of Resemblance about Values and its Comparison with Mullā Ṣadrā’s Theory of Existential Gradation

چکیده [English]

Robert Merrihew Adams‒the contemporary moral philosopher‒has offered an ontological theory of goodness known as the “theory of resemblance.” By “goodness” he means to refer to a kind of intrinsic goodness which he calls “excellence.” Nevertheless, Adams’s theory includes both moral goodness (in his own terms, “moral excellence”) and the intrinsic goodness which is irrelevant to morality, such as aesthetic goodness. In his view, God is the highest good and the most perfect instance of goodness, and the goodness of other things arises from their resemblance to God. On this account, “goodness,” or in Adams’s words, “excellence” of something depends on its resemblance to God. Ṣadrā’s philosophy introduces the theory of existential gradation (tashkīk) to establish the highest degree of goodness for the highest degree of existence‒that is, God. In his view, other degrees of existence count as good to the extent of their closeness to God’s essence. Although Adams provides a theological account of the moral end, in response to the fundamental non-theological ground of morality, his theory has failed to evade the problem of arbitrariness. In this paper, I compare Adams’s resemblance theory with the theory of existential gradation in Ṣadrāean philosophy, and then improve some flaws of the resemblance theory in terms of the Islamic philosophical account.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Robert Adams
  • relation between morality and religion
  • resemblance theory
  • theory of existential gradation
  • goodness
  • value