الگوی زیست اخلاقی بر اساس دیدگاه فیلسوفان اخلاق اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار گروه معارف دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره)

چکیده

زیست اخلاق اسلامی‌، نیازمند واکاوی دقیق مبانی نظری و عملی است تا در مواجهه با چالش‌ها‌، پاسخ‌گو ی زیست اخلاقی و انسانی باشد‌. هدف این مقاله‌، تجمیع و تحلیل مبانی زیست‌اخلاق اسلامی بر اساس قرآن‌، سنّت و تحلیل دیدگاه‌های برخی از اندیشمندان معاصر در اخلاق اسلامی است‌. به همین جهت پژوهش حاضر با روش تحلیل مضمون و با رویکرد کیفی و تطبیقی‌، ضمن استخراج مضامین بنیادین از منابع اصلی و دیدگاه‌های اندیشمندان معاصر در اخلاق اسلامی به تحلیل آنها پرداخته و به این یافته‌ها رسیده است که توحیدمحوری‌، عقلانیت‌، فطری و همگانی‌، اصالت روح‌، اختیار‌، کرامت‌، نیّت الهی‌، محبّت‌، جاودانگی اخلاق‌، پیوستگی نظام‌مند ابعاد اخلاقی‌، تربیت تدریجی‌، اخلاق‌؛ راه تقُرب به خدا‌، تأثیر فعالیت جنود الهی و شیطانی در زیست اخلاقی‌، و توجه امکان به زنگار نفس‌، مهم‌ترین مبانی زیست‌اخلاق اسلامی هستند که در تقسیم‌بندی نهایی در قالب معرفت شناختی‌، هستی‌شناختی‌، جهان‌شناختی و انسان‌شناختی مدل‌سازی شدند‌، نیز در الگوی مورد نظر‌، مبانی اخلاقی با تحلیل سه‌ساحت بینش‌، گرایش و رفتار و تقسیم‌بندی بر این اساس‌، ارائه گردید که پیوند نظری و عملی مبانی‌، و جامعیت‌، پویایی و قابلیت انطباق مبانی را در زیست اخلاقی نشان می‌دهد.


 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Model for Ethical Living Based on the Perspectives of Islamic Moral Philosophers

نویسندگان [English]

  • Hossein Hajipour
  • mohammad mirzaei
  • soghra radan
Assistant Professor, Department of Education, Islamic Azad University, Yadegar Imam Khomeini Branch
چکیده [English]

Islamic ethical living requires a meticulous examination of its theoretical and practical foundations to ensure it provides human and ethically responsive answers to contemporary challenges. The aim of this article is to synthesize and analyze the foundations of Islamic bioethics based on the Quran, Sunnah, and the analysis of the viewpoints of some contemporary Islamic moral thinkers. Accordingly, this qualitative and comparative study, employing thematic analysis, extracts fundamental themes from primary sources and the perspectives of contemporary Islamic ethicists, and analyzes them. The findings reveal that God-centeredness, rationality, the innate and universal nature of ethics, the primacy of the soul, free will, dignity, divine intention, love, the perpetuity of morals, the systematic interconnectedness of ethical dimensions, gradual moral education, ethics as a path to divine proximity, the influence of divine and satanic forces on ethical living, and the awareness of the soul's potential tarnish are the most important foundations of Islamic ethical living. These were ultimately modeled within an epistemological, ontological, cosmological, and anthropological framework. Furthermore, within the proposed model, the ethical foundations were presented by analyzing the three realms of insight, inclination, and behavior, and categorizing them accordingly. This demonstrates the theoretical and practical interconnectedness of the foundations, as well as their comprehensiveness, dynamism, and adaptability in ethical living.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Foundations of Islamic Ethics
  • Ethical Living
  • Islamic Ethics
  • Ethical Model
  1. منابع

    • قرآن کریم
    1. بهمنی، فرانک (1402). مبانی فلسفیِ انگیزشیِ مؤثر بر زیست اخلاقی در منظومه فکری ملاصدرا. پژوهش‌نامه اخلاق، شماره 62، ص. 27‑48.
    2. تمیمی آمدی، عبدالواحد (1366). تصنیف غررالحکم و دررالکلم. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
    3. جوادی آملی، عبدالله (1398). بنیان مرصوص امام خمینی. قم: نشر اسراء.
    4. ________، (1388–1389). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
    5. ________، (1393). تحریر تمهیدالقواعد. قم: اسراء.
    6. ________، (1397). شریعت در آیینه معرفت. قم: اسراء.
    7. ________، (1387). مراحل اخلاق در قرآن (تفسیر موضوعی قرآن کریم). قم: اسراء.
    8. ________، (1386). منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی. قم: اسراء.
    9. حاجی‌پور، حسین و دیگران (1403). معناشناسی آلام در قرآن کریم با تحلیل مضمون و با رویکرد اخلاقی. فصلنامۀ قرآن و علم، دوره 14، شماره 34، ص. 341‑364.
    10. حر عاملی، محمد (1409ق). تفصیل وسائل‌الشیعه إلی تحصیل مسائل‌الشریعه. قم: مؤسسه آل‌البیت.
    11. دیلمی، احمد و آذربایجانی، مسعود (1397). اخلاق اسلامی. قم: معارف.
    12. راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد (1412ق). المفردات فی غریب‌القرآن. دمشق‑بیروت: دارالعلم – الدارالشامیه.
    13. رحیمی‌خوزوقی، احسان و رحیمی، مهدی (1397). هستی و چیستی انسان از منظر اندیشه‌های علامه طباطبایی(ره). نشریۀ معرفت فلسفی، شماره 12، ص. 87‑105.
    14. رسولی، محمود (1400). واکاوی اصل همبستگی خودشناسی با زیست اخلاقی از منظر نهج‌البلاغه. تأملات اخلاقی، شماره 6، ص. 80‑95.
    15. سید رضی، محمدبن‌حسین‌بن‌موسی (1379). نهج‌البلاغه (ترجمه و شرح: فیض‌الاسلام). تهران: فقیه،
    16. شیخ صدوق، محمدبن‌علی (1403ق). الخصال (تصحیح: علی‌اکبر غفاری). قم: جامعه مدرسین.
    17. صادقی، هادی (1397). فلسفۀ اخلاق در دایرۀ عقل و دین. قم: طه.
    18. طباطبایی، محمدحسین (1383). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    19. طوسی، محمدبن‌حسن (1390ق). تهذیب‌الأحکام. تهران: دارالکتب‌الاسلامیه.
    20. عابدی‌جعفری، حسن و دیگران (1394). تحلیل مضمون و شبکۀ مضامین؛ روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشۀ مدیریت راهبردی، سال پنجم، شماره 2، ص. 151‑198.
    21. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد (1410ق). کتاب‌العین. قم: هجرت، چاپ دوم.
    22. فقیهی، علی‌نقی (1387). تربیت جنسی؛ مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث. قم: پژوهشگاه قرآن و حدیث.
    23. فیض‌کاشانی، ملا‌محسن (1370). الوافی. اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی(ع).
    24. قمی، محسن و همکاران (1387). نظریۀ حرکت جوهری؛ پیامدهای فلسفی‑تربیتی. اندیشۀ دینی، شماره 29، ص. 91‑116.
    25. کلینی، محمدبن‌یعقوب (1362). الکافی. تهران: اسلامیه.
    26. گروهی از نویسندگان (1383). فلسفۀ تعلیم و تربیت اسلامی (به سرپرستی محمدتقی مصباح). تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
    27. مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    28. محمدی‌ری‌شهری، محمد (1383). دانشنامۀ احادیث پزشکی. قم: مؤسسه علمی‑فرهنگی دارالحدیث.
    29. ________، (1389). میزان‌الحکمه (ترجمه: حمیدرضا شیخی). قم: مؤسسه علمی‑فرهنگی دارالحدیث.
    30. مصباح‌یزدی، محمدتقی (1383الف). آموزش عقاید. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
    31. ________، (1394). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی(ره).
    32. ________، (1383ب). به‌سوی او. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی(ره).
    33. ________، (1388). پیام مولا از بستر شهادت. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی(ره).
    34. ________،(1396). خودشناسی برای خودسازی؛ مجموعۀ مشکات، ج1 و2. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی(ره).
    35. ________، (1388). درس اخلاق؛ سیمای شیعیان در کلام امیرمؤمنان. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی(ره)، جلسه چهل‌ونهم.
    36. ________، (1393). سجاده‌های سلوک. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی(ره).
    37. ________، (1391). فلسفۀ اخلاق. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، نشر بین‌الملل.
    38. ________، (بی‌تا). کلمة حول فلسفةالاخلاق. قم: درراه‌حق.
    39. ________، (1384). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی(ره).
    40. مطهری، مرتضی (1373). مجموعه آثار، ج2، ج4، ج5 و ج10. تهران: صدرا.
    41. موسوی‌خمینی، روح‌الله (1374). آداب‌الصلوة. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی(ره).
    42. ________، (1387). شرح چهل‌حدیث. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی(ره).
    43. ________، (1383). شرح حدیث جنود عقل و جهل. قم: همان.
    44. نائیجی، محمدباقر (1403). نقش زیست اخلاقی در معنای زندگی (از نگاه قاضی سعید قمی). اخلاق وحیانی، شماره 30، ص. 113‑154.
    45. نراقی، احمد (1348). معراج‌السعادة. تهران: حوزۀ علمیۀ اسلامیه.
    46. نراقی، محمدمهدی (1383ق). جامع‌السعادات. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.