جهت‌دهی گفتمان توحیدی به اخلاق در علوم پزشکی‌‌‌‌‌: پاسخ به چالش‌های نوپدید با رویکرد توحیدمحور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار،گروه معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود، ایران.

2 استادیار گروه پزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود،ایران

چکیده


پیشرفت‌های شتابان در حوزۀ پزشکی‌‌، چالش‌های اخلاقی نوپدید و پیچیده‌ای را پدید آورده که پاسخ‌گویی به آنها مستلزم خروج از چارچوب‌های سکولار و توجه به مبانی عمیق‌تر است‌. این پژوهش به روش تحلیلی۔استنباطی و با هدف تبیین نقش گفتمان توحیدی در جهت‌دهی به اخلاق پزشکی و ارائه پاسخ ساختاریافته به چالش‌های نوپدید در چارچوب رویکرد توحید‌محور انجام شد‌. در این راستا‌‌، پس از شناسایی و تحلیل چالش‌های اخلاقی معاصر‌‌، نسبت آنها با مبانی اسلامی‌‌، با محوریت اصل توحید‌‌، بررسی شد‌. یافته‌ها نشان می‌دهد که گفتمان توحیدی‌‌، با توجیه و تقویت سه فضیلت بنیادین «ایمان‌‌، تقوا، و عبودیت» در سطوح بینش‌‌، گرایش و رفتار‌‌، یک گفتمان اخلاقی نظام‌مند را در چهار ساحت «اخلاق بندگی‌‌، اخلاق اجتماعی‌‌، اخلاق فردی و اخلاق زیست‌محیطی‌» پایه‌ریزی می‌کند‌. این نظام نه‌تنها مولد و توجیه‌گر دیگر فضایل است‌‌، بلکه با جهت‌دهی به سوی غایت نهایی (قُرب الهی)‌‌، الگویی نوین برای مواجهه فعالانه با چالش‌های نوپدید اخلاقی در علوم پزشکی ارائه می‌دهد‌. نتیجه اینکه گفتمان توحیدی‌‌، فراتر از یک پشتوانه اخلاقی‌‌، نقش یک نقشه راه جامع و جهت‌دهنده را برای نیل به یک زیست‌کرامت‌محور در عرصه پزشکی ایفا می‌کند‌.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Orienting the Monotheistic Discourse in Medical Ethics: Responding to Emerging Challenges through a Monotheism-Centered Approach

نویسندگان [English]

  • Mohsen Torabifar 1
  • Behrooz Yahyaei 2
1 Department of Islamic Teachings, Sha.C., Islamic Azad University, Shahrood, Iran
2 Department of Medical Sciences, Sha.C., Islamic Azad University, Shahrood, Iran
چکیده [English]

The rapid advancements in medical sciences have given rise to emerging and complex ethical challenges, addressing which requires moving beyond purely secular frameworks and attending to deeper foundations. This study, employing an analytical-inferential method, aimed to explain the role of monotheistic discourse in orienting medical ethics and to provide a structured response to emerging challenges within a monotheism-centered approach. In this vein, contemporary ethical challenges were identified and analyzed, and their relationship with Islamic foundations, centered on the principle of monotheism, was examined. The findings indicate that the monotheistic discourse, by justifying and strengthening the three fundamental virtues of "faith, piety, and devotion" at the levels of insight, inclination, and behavior, establishes a systematic ethical discourse across the four domains of "devotional ethics, social ethics, individual ethics, and environmental ethics." This system not only generates and justifies other virtues but also, by orienting toward the ultimate goal of "divine proximity," offers a novel and structured model for proactively addressing emerging ethical challenges in medical sciences. This study concludes that the monotheistic discourse, beyond being an ethical foundation, plays the role of a comprehensive and guiding "roadmap" for achieving a dignity-based existence in the medical field.


کلیدواژه‌ها [English]

  • Monotheistic Virtues
  • Islamic Ethics
  • Medical Sciences
  • Ethical Challenges

مراجع

منابع:

احمدی، حسین. (1400). بررسی معنا شناسانه فضایل و رذایل اخلاقی از منظر علامه طباطبایی. پژوهشنامه فلسفه دین، ۱۹(۲)، ۱-۲۰.
اسلامی، محمدتقی. (1388). قلمروشناسی اخلاق پزشکی. پژوهشنامه اخلاق، ۴، ۱-۱۵.
حسینی قلعه‌بهمن، سیدعلی اکبر. (1401). تحلیلی بر جایگاه دین و منابع دینی در تعیین نظریه ارزش در نظام اخلاقی. دو فصلنامه علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳(۱)، ۱-۲۵.
خادم ابوالفضلی، محبوبه و عطایی، غلامرضا. (1391). تأثیر آموزه‌های دینی در به‌کارگیری اخلاق عمومی و حرفه‌ای دانشجویان رشته پزشکی. مجله آموزش پزشکی، ۱(۱)، ۵۱-۵۵.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالکتب الاسلامیه.
سجادی، سید مهدی. (۱۳۹۵). مبانی تربیت اسلامی. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
شجاعی، امیر احمد. (1394). آیین زندگی. قم: نشر معارف.
شجاعی نیا محمد. (1403). ملاحظات اخلاقی برای استفاده از هوش مصنوعی در مراقبت بهداشتی. اخلاق و تاریخ پزشکی ایران، 17(4)، 1-3.
شریفی، احمد حسین و دیگران. (1396). دانشنامه اخلاق کاربردی. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
قوامی پور سرشکه، محدثه و محمودی، امیررضا. (1404). هوش مصنوعی در پزشکی: ارزیابی اخلاقی تحولات و مسائل. مطالعات اخلاق کاربردی، 21(2)، 44-76.
طباطبایی، محمد حسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن (ترجمه: سید محمد باقر همدانی). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
گشمرد، رقیه. (1403). چالش‌های اخلاقی کاربرد هوش مصنوعی در پزشکی. پژوهش‌های نوین در روانشناسی، 5(3)، 105-101.
محدر، تقی و مصباح، مجتبی. (1398). تحلیل فلسفی مبدئیت توحید برای فضایل اخلاقی و ارائه تعریف و الگویی جدید از فضایل اخلاقی. معرفت فلسفی، ۱۶(۳)، ۱-۲۰.
مصباح یزدی، محمد تقی. (1392). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمد تقی. (1370). خودشناسی برای خودسازی. قم: مؤسسه در راه حق.
مطهری، مرتضی. (1377). جهان‌بینی توحیدی. تهران: انتشارات صدرا.
معارفی، غلامرضا. (1388). بررسی مبانی اخلاق پزشکی در اندیشه شیعی با تکیه بر آیات قرآن کریم و احادیث نهج‌البلاغه. دانشور پزشکی، ۱۶(۴)، ۶۷-۷۶.
نادری، مرتضی و زمانی، سیدقاسم. (1403). ویرایش ژنوم انسان از منظر حقوق بشر. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 54(2)، 821-842.
نظری توکلی، سعید و کراچیان ثانی، فاطمه. (1395). از علم دینی تا اخلاق پزشکی دینی؛ مفاهیم و مبانی. پژوهشنامه اخلاق، ۳۴، ۱۲۱-۱۳۰.
یعقوبی، هاجر و دیگران. (1398). مباحث اخلاقی ویرایش ژنوم و ژن‌درمانی با تأکید بر سیستم CRISPR-Cas. اخلاق و تاریخ پزشکی ایران، ۱۲(3)، 360-349.
 
    Beauchamp, T. L. , & Childress, J. F. (2019). Principles of biomedical ethics (8th ed.). Oxford University Press.
    Engelhardt, H. T. (2000). The foundations of Christian bioethics. Scrivener Publishing.
Foucault, M. (1972). The Archaeology of Knowledge. Pantheon Books.    
Laclau, E. , & Mouffe, C. (1985). Hegemony and Socialist Strategy: Towards a Radical Democratic Politics. Verso.
    Sachedina, A. (2009). Islamic biomedical ethics. Oxford University Press
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار