از تجربه عاطفی تا داوری اخلاقی: واکاوی نقش عواطف در معرفت اخلاقی در منطق‌ العشاق، بر بنیاد نظریۀ نوئل کارول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران.

چکیده

این پژوهش با پیوند زیباشناسی اخلاقی و فلسفۀ عواطف، سازوکارهای عاطفی۔اخلاقی منطق‌العشاق اوحدی مراغه‌ای را بررسی می‌کند‌. مسئله آن است که چگونه تجربه‌های عاطفیِ روایت‌شده در این منظومه، فراتر از احساسات شخصی، به ابزاری برای تولید، انتقال و تثبیت معرفت اخلاقی تبدیل می‌شوند‌. با بهره‌گیری از چارچوب نظری نوئل کارول درباره «شناخت‌مندی عواطف» و «کارکرد اخلاقی واکنش‌های احساسی» و روش تحلیل کیفی، نشان داده می‌شود که اوحدی عشق را تجربه‌ای عاطفی۔معرفتی برای تزکیۀ نفس، تهذیب اخلاق، خودشناسی و مسئولیت‌پذیری عاشقانه صورت‌بندی می‌کند‌. یافته‌ها حاکی از آن است که عاطفه در این منظومه، سازوکاری هنجارساز و تربیتی برای بازاندیشی اخلاقی و شکل‌گیری فضیلت‌های معنوی است‌. ترکیب عناصر غنایی و عرفانی در این اثر، بستری فراهم می‌کند که معرفت اخلاقی از مسیر تجربۀ عاطفی میسر شود‌. منطق‌العشاق نمونه‌ای برجسته از پیوند اخلاق، زیبایی‌شناسی عرفانی و ادبیات فضیلت‌گراست؛ متنی که عشق عرفانی را نه تجربه‌ای صرفاً زیباشناختی، بلکه فرایندی اخلاقی، تربیتی و معرفت‌محور بازنمایی می‌کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

From Emotional Experience to Moral Judgment: An Analysis of the Role of Emotions in Moral Knowledge in Mantiq al-ʿUshshāq Based on Noël Carroll's Theory 

نویسنده [English]

  • Narges Oskouie
Department of Persian Language and Literature, Bon.C., Islamic Azad University, Bonab, Iran.
چکیده [English]

This study bridges moral aesthetics and the philosophy of emotions to examine the emotional-moral mechanisms in Awhadī Marāghaʾī's Mantiq al-ʿUshshāq (The Logic of Lovers). The central question is how the emotional experiences narrated in this poetic work transcend mere personal feelings to become instruments for the production, transmission, and consolidation of moral knowledge. Drawing upon Noël Carroll's theoretical framework concerning the "cognitivity of emotions" and the "moral function of emotional responses," and employing a qualitative analytical method, this study demonstrates that Awhadī formulates love as an emotional-epistemic experience aimed at self-purification, moral refinement, self-knowledge, and loving responsibility. The findings indicate that emotion in this work functions as a normative and educative mechanism for moral reflection and the cultivation of spiritual virtues. The fusion of lyric and mystical elements in this text provides a context in which moral knowledge is attained through emotional experience. Mantiq al-ʿUshshāq stands as a distinguished example of the intersection of ethics, mystical aesthetics, and virtue literature — a text that represents mystical love not as a purely aesthetic experience, but as a moral, educative, and knowledge-oriented process.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Moral Aesthetics
  • Emotional Experience
  • Cognitivity of Emotion
  • Noël Carroll's Theory
  • Lyrical Mysticism

مراجع

فهرست منابع
امیری، تورج‌. (1402)‌. «تحول مفهوم عشق و محبت در اندیشۀ عارفان مسلمان»‌. زبان و ادب فارسی، 57‌، ص 47۔67.
اوحدی مراغه‌ای، رکن‌الدین‌. (1335)‌. خلاصۀ احوال و منتخب آثار اوحدی اصفهانی معروف به مراغه‌ای و مثنوی منطق‌العشاق یا ده‌نامه اوحدی (به اهتمام محمود فرخ)‌. مشهد:‌ آزادی.
تجلیل، جلیل‌. (۱۳۷۳). تصاویر بلاغی در منطق‌العشاق. زبان و ادبیات فارسی، ۴ و ۵، ۳۳۔۴۲.
راهنور کهنه‌شهری، آزیتا؛ و همکاران‌. (۱۴۰۱). شرح عشق و محبت از منظر امام محمد غزالی. پژوهشنامۀ ادب غنایی، ۳۸، ۵۔۳۰.
کیاشمشکی، ابوالفضل؛ و همکاران‌. (۱۴۰۳). رابطۀ عقل و عشق در اخلاق عشق‌محور قرآنی. قبسات، ۱۱۴، ۱۱۰۔۱۳۵
 
Carroll, N. (2001). Beyond aesthetics: Philosophical essays. Cambridge University Press.
Carroll, N. (2010a). Art in three dimensions. Oxford University Press.
Carroll, N. (2010b). Philosophy of art: A contemporary introduction. Routledge.
Carroll, N. (2011a). Narrative, emotion, and insight. Pennsylvania State University Press.
Carroll, N. (2011b). Beyond aesthetics: Essays on art and emotion. Cambridge University Press.
Chittick, W. C. (1983). The Sufi path of love: The spiritual teachings of Rumi. SUNY Press.
Chittick, W. C. (1989). The Sufi path of knowledge: Ibn al۔ʿArabi’s metaphysics of imagination. SUNY Press.
Goldie, p. (2009). The emotions: A philosophical introduction. Routledge.
Goldie, p. (2012). Emotion, imagination, and literature. In M. Kieran (Ed.), Philosophy and literature: An introduction (pp. 63–85). Routledge.
Holt, J., & Long, T. (1999). Moral guidance, moral philosophy, and moral issues in practice. Nurse Education Today, 19(3), 246–249. https://doi.org/10.1016/S0260۔6917(99)80010۔0
Irwin, T. H. (1994). Happiness, virtue, and morality. Ethics, 105(1), 153–177. https://doi.org/10.1086/293682
Leder, H., Belke, B., Oeberst, A., & Augustin, D. (2004). A model of aesthetic appreciation and aesthetic judgments. British Journal of Psychology, 95(4), 489–508.
Menninghaus, W. (2012). The aesthetics of emotions: Upheavals in literary art and culture. Cambridge University Press.
Schimmel, A. (1975). Mystical dimensions of Islam. University of North Carolina Press.
Schimmel, A. (1992). I am wind, you are fire: The life and work of Rumi. HarperSanFrancisco.
Zahavi, D., & Roepstorff, A. (2011). Affectivity and cognition: The integration of emotional and cognitive processes. In Philosophy of mind and cognitive science. Oxford University Press.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار