دوراهی‌های اخلاقی رازداری در مددکاری اجتماعی بالینی: گونه‌شناسی و راهبردهای مواجهه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار و مدیر گروه پژوهشکده اخلاق و معنویت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

چکیده

رازداری و محرمانگی از ارکان بنیادین رابطه مددکار اجتماعی و مددجو و از اصول محوری در اسناد اخلاقی این حرفه به‌شمار می‌آید‌. با این حال، شواهد میدانی حاکی از آن است که همین اصلِ مسلّم، در عمل یکی از مهم‌ترین خاستگاه‌های بروز دوراهی‌های پیچیده‌ اخلاقی است؛ به‌ویژه در موقعیت‌هایی که حفظ اسرار مددجو با پیشگیری از آسیب جدی به خود او یا دیگران، الزامات قانونی و قضایی، پاسخ‌گویی سازمانی یا حقوق اشخاص ثالث در تعارض قرار می‌گیرد‌. پژوهش حاضر با روش اسنادی ـ تحلیلی و رویکردی تطبیقی، ضمن بهره‌گیری از دستاوردهای معاصر «اخلاق مددکاری اجتماعی» در پی پاسخ‌گویی به این پرسش است که صورت‌های اصلی بروز دوراهی‌های اخلاقی برای مددکاران اجتماعی در فعالیت‌های بالینی از ناحیه‌ رازداری و محرمانگی حرفه‌ای چیست و راهکارهای مواجهه با این دوراهی‌ها کدام است؟ بدین منظور، پس از تبیین مبانی نظری رازداری و دوراهی اخلاقی، چهار پرونده‌ موردی به‌عنوان نمونه‌های شاخص دوراهی‌های اخلاقی رازداری در مددکاری اجتماعی گزارش و تحلیل می‌گردد‌. در ادامه، سه شیوه قیاس‌گرایی، استقرا گرایی و اصل‌گرایی اخلاقی در مواجهه با این دوراهی‌ها به آزمون گذاشته می‌شود و در پایان، گونه‌شناسی هشت‌گانه و الگویی مرحله‌مند برای تصمیم‌گیری اخلاقی مددکاران اجتماعی در این دوراهی‌ها پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Ethical Dilemmas of Confidentiality in Clinical Social Work: Typology and Coping Strategies

نویسنده [English]

  • Mohammad Taqi Eslami
Assistant Professor, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran
چکیده [English]

Confidentiality is a foundational pillar of the relationship between social workers and clients and is widely recognized as a core principle in the profession’s ethical codes. evidences, however, suggest that this principle is, in practice, one of the most significant sources of ethical dilemmas—particularly in situations where safeguarding a client’s confidences conflicts with preventing serious harm to the client or others, meeting legal and judicial requirements, ensuring organizational accountability, or protecting the rights of third parties. Using a documentary–analytical method and a comparative approach, and drawing on contemporary developments in social work ethics, the present study addresses the following question: What are the primary forms through which ethical dilemmas arising from professional confidentiality and privacy emerge for clinical social workers, and what fundamental ways of dealing with these dilemmas are available? To this end, after outlining the theoretical foundations of confidentiality and ethical dilemmas, four case files are presented and analyzed as representative instances of confidentiality-related ethical dilemmas in social work. The study then examines three modes of ethical reasoning—case-based reasoning, inductive reasoning, and principle-based ethics—in dealing with these dilemmas. Finally, it proposes an eightfold typology and a staged model to guide clinical social workers’ ethical decision-making in such situations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social Work
  • Professional Ethics
  • Confidentiality
  • Privacy
  • Ethical Dilemma
  • Ethical Decision-Making. 

مراجع

فهرست منابع
ابراهیم، ابو الحسن عبدالموجود‌. (۲۰۲۳)‌. أخلاقیات الممارسة المهنیة فی الخدمة الاجتماعیة‌. عمّان:  دار المسیرة للنشر والتوزیع‌.
اسلامی، محمدتقی‌. (۱۴۰۰)‌. مدل‌های اخلاق کاربردی:  پژوهشی روش‌شناختی‌. قم:  پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
اطمینان، غلامرضا؛ غیاثی‌نژاد، حسین؛ عاشوری، احمد‌. (۱۳۹۶)‌. اخلاق حرفه‌ای مددکاری اجتماعی‌. تهران:  انتشارات شاملو‌.
باباپور، محمد؛ فتحی، منصور‌. (۱۴۰۱)‌. خوانش ارزش‌ها و اصول مددکاری اجتماعی از منظر فلسفه اگزیستانسیالیسم‌. پژوهشنامه مددکاری اجتماعی:  فصلنامه‌. ۹ (۳۴)، ۸۳-۵۳.
الحربی، ماجد بن سعود بن غزای‌. (۲۰۲۵)‌. المسؤولیة الأخلاقیة للأخصائی الاجتماعی فی الخدمة الاجتماعیة الطبیة‌. رسالة ماجستیر‌. جامعة الملک سعود.
الخدمة الاجتماعیة الإکلینیکیة فی البیئة الرقمیة:  التحدیات الأخلاقیة والسریة والخصوصیة‌. (بی‌تا)‌. پایگاه اطلاعاتی منظومة‌. بازیابی‌شده از پایگاه Mandumah.
سوگندنامه اخلاقی مددکاران اجتماعی ایران‌. (بی‌تا)‌. درگاه انجمن مددکاران اجتماعی ایران‌. بازیابی‌شده در تاریخ ۱۴۰۳، از آدرس اینترنتی socialwork.ir.
عباس‌پور، سیدمحمد‌. (۱۳۹۰)‌. فقه پزشکی و اخلاق حرفه‌ای پزشک در اسلام‌. تهران:  پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
عثمان، عبدالفتاح‌. (2005)‌. القیم والأخلاقیات فی الخدمة الاجتماعیة‌. القاهره:  دارالفکر العربی.
فاضل، محسن‌. (۱۳۹۳)‌. پژوهشی در فقه پزشکی معاصر:  از منظر قواعد فقهی و اصول اخلاق زیستی‌. قم:  مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
قرائت خیابان، مرضیه؛ رضایی حسین‌آبادی، حسین؛ بیدی، فاطمه‌. (۱۳۹۶)‌. هنجاریابی پرسشنامه اخلاق حرفه‌ای مددکاری اجتماعی‌. پژوهشنامه مددکاری اجتماعی‌. ۴ (۱۳)، ۱۶۰-۱۲۱.
مظاهری، عبدالحسین‌. (۱۳۸۸)‌. اخلاق پزشکی در اسلام و مسائل نوپدید‌. قم:  انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی‌حوزه علمیه قم.
معارف‌وند، معصومه؛ تدین نجف‌‌آبادی، نازنین‌. (۱۳۹۲)‌. اصول اخلاقی در حرفه مددکاری اجتماعی‌. تهران:  انتشارات رسانه تخصصی.
 
Abadi, H‌. K‌. K., Khodabakhsh, M‌. R., & Kiani, F‌. (2017)‌. The effectiveness of forgiveness-based interventions on marital outcomes‌. Majallah-i Akhlāq-i Pizishkī‌. doi: 10.21859/mej-103829.
Banks, S‌. (2021)‌. Ethics and Values in Social Work (5th ed.)‌. London:  Bloomsbury Academic.
Chatzifotiou, S‌. (2022)‌. Social workers dealing with ethical dilemmas in the course of their everyday practice‌. British Journal of Social Work‌. 52 (8), 4795–4812.
International Federation of Social Workers (IFSW) & International Association of Schools of Social Work (IASSW)‌. (2018)‌. Global Social Work Statement of Ethical Principles‌. Retrieved from https: //www.ifsw.org/global-social-work-statement-of-ethical-principles/.
Lundy, C‌. (2011)‌. Social Work, Social Justice & Human Rights:  A Structural Approach to Practice‌. Toronto:  University of Toronto Press.
NASW, ASWB, CSWE, & CSWA‌. (2017)‌. Standards for Technology in Social Work Practice‌. Washington, DC:  NASW.
National Association of Social Workers (NASW)‌. (2021)‌. Code of Ethics of the National Association of Social Workers‌. Washington, DC:  NASW Press.
Putra, T‌. I., Islam, A‌. J., & Rahman, A‌. (2024)‌. Integrating Islamic ethics in professional confidentiality and privacy‌. Criminal Justice and Society‌. doi: 10.15294/ciils.v3i1.78690.
Reamer, F‌. G‌. (2013)‌. Social work in a digital age:  Ethical and risk management challenges‌. Social Work‌. 58 (2), 163–172.
Reamer, F‌. G‌. (2016)‌. Evolving ethical standards in the digital age‌. Australian Social Work‌. 70 (2), 1–13.
Reamer, F‌. G‌. (2018)‌. Ethical standards for social workers’ use of technology‌. Journal of Social Work Values and Ethics.
Rodríguez‑Martínez, A., Amezcua Aguilar, M‌. T., Cortés Moreno, J., & Jiménez‑Delgado, J‌. J‌. (2024)‌. Ethical issues related to the use of technology in social work practice:  A systematic review‌. SAGE Open‌. 14 (3), 1–16.
Segal, M‌. (2025)‌. Social workers’ evaluation of ChatGPT for solving ethical dilemmas related to confidentiality‌. Journal of Social Work Practice.
 
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار