معیارهای مرزبندی اخلاقی دو مفهوم حُسنِ ظن و ساده‌لوحی بر اساس آموزه‌‌‌‌‌‌های اخلاق اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه اخلاق دانشگاه معارف اسلامی

2 دانشجوی دکترا مدرسی اخلاق دانشگاه معارف اسلامی

10.22034/ethics.2024.51131.1640

چکیده

از جمله دو‌گانه‌‌‌‌‌‌های اخلاقی که ممکن است فاعل اخلاقی را در مقام شناخت دچار اشتباه و مشکل سازد، دو مفهوم حُسنِ ظن و ساده‌لوحی است. هدف این مقاله نشان دادن معیارهای تمایز دوگانۀ اخلاقی حُسنِ ظن و ساده‌لوحی بر اساس معیارهای مندرج در متون اسلامی است. این معیارها ذیل مباحثی چون تمایز مفهومی، خاستگاه، شرایط و موقعیت‌هایی است که فاعل اخلاقی در آن مطرح می‌شوند. این پژوهش به روش توصیفی۔تحلیلی و با بهره‌‌گیری از منابع کتابخانه‌ای به تبیین معیارهای پیش‌گفته جهت تمایز این دوگانه اخلاقی پرداخته است. «اصل بودن حُسنِ ظن در نسبت با ساده‌لوحی»، «مستثنیٰ شدن اموری مثل ازدواج و برخی معاملات از اصل حُسنِ ظن»، «رعایت اصل احتیاط در موارد خاص مثل فراگیری فساد در جامعه و غلبۀ ستم به ‌ویژه در مورد افراد ناشناخته»، «عدم رعایت حُسنِ ظن در خطاهای پرتکرار و در صورت مشهود بودن خطای طرف مقابل» و «عدم مطلق بودن خوش‌گمانی و بدگمانی» از نتایج پژوهش حاضر است که به روش توصیفی۔ تحلیلی بدست آمده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Distinguishing Good Opinion from Naivety: An Islamic Ethical Perspective

نویسندگان [English]

  • Mohammad Javad Falah 1
  • hadi khoshnodi 2
1 Associate Professor, Department of Ethics, University of Islamic Education
2 Ph.D. student of the ethics department of the University of Islamic Education
چکیده [English]

The concepts of good opinion (husn-e-zan) and naivety are among the ethical concepts that the moral agent may mistake or have difficulty in recognizing. The aim of this article is to demonstrate the distinction and differences between good opinion and naivety based on the criteria mentioned in Islamic texts. Regardless of the semantic differences, the position of the moral agent in explicating and distinguishing between these two important and influential concepts is significant. This research has been conducted using a descriptive-analytical method and relying on library resources to explicate the differences between these two ethical concepts. Undoubtedly, "good opinion takes priority, and some important transactions such as marriage are exempt from the necessity of observing the principle of good opinion. Moreover, in special cases such as the prevalence of corruption in society, one should be cautious, and it should also be noted that observing good opinion is not necessary where errors are very frequent, repetitive, and obvious."

کلیدواژه‌ها [English]

  • Good opinion
  • Naivety
  • Ethical concepts
  • Islamic ethics
  • Applied ethics